Isro va Me’roj: tungi safar va osmonga ko‘tarilish

Isro va Me’roj Payg‘ambar Muhammad ﷺ hayotidagi bir safarning o‘zaro bog‘liq ikki qismidir. Isro — Makkadan Quddusdagi Masjidul Aqso deb tanilgan muborak joyga tungi safar. Me’roj — Payg‘ambarning osmonlarga ko‘tarilishi. Qur’onda tungi safar bayon etiladi; hadislar esa ko‘tarilish va kuniga besh vaqt namoz buyurilishi haqida batafsil ma’lumot beradi.

Isro va Me’roj nimani anglatadi?

Qur’onda Alloh O‘z bandasini kechasi Masjidul Haromdan — Makkadagi muqaddas masjiddan — atrofi barakali qilingan Masjidul Aqsoga, ya’ni eng uzoq masjidga, O‘z alomatlaridan ayrimlarini ko‘rsatish uchun olib borgani aytiladi (Al-Isra 17:1). Musulmonlar bu oyatni Payg‘ambar Muhammad ﷺning Quddusga tungi safari haqida deb tushunadilar.

Oyatda safarning barcha bosqichlari bayon qilinmagan. Osmonga ko‘tarilish haqidagi tafsilotlar hadislarda — Payg‘ambarning so‘zlari va boshidan kechirganlari haqida yetib kelgan rivoyatlarda — uchraydi. Ayrim musulmonlar An-Najm 53:13–18 da tasvirlangan ko‘rishni ham Me’roj bilan bog‘laydi, ammo bu oyatlarning talqini turlicha.

Safar davomida nima yuz bergan?

Rivoyatlarda masofa va kechinmalari jihatidan g‘ayrioddiy safar tasvirlanadi. Tafsilotlar rivoyatlarda farq qiladi, lekin odatda quyidagi voqealar birga hikoya qilinadi:

1. Payg‘ambar Makkadan Quddusga tunda hadisda tasvirlangan Buroq nomli ulovda safar qilgan.
2. U osmonlarga ko‘tarilib, Odam, Muso va Ibrohim kabi avvalgi payg‘ambarlar bilan uchrashgan.
3. Alloh uning ummatiga namozni buyurgan. Dastlab kuniga ellik vaqt namoz belgilangan; Payg‘ambar kamaytirishni so‘ragach, farz bo‘lgan namoz besh vaqtga tushgan, savobi esa ellik vaqt namoznikidek qolgan.

Namozlar va ularning soni kamaytirilgani haqidagi rivoyat Sahih al-Bukhari 349 da keladi. Bu rivoyatlar musulmonlarga safarni faqat hayratlanarli hodisa sifatida emas, kundalik ibodatlari tarixi bilan bog‘liq voqea sifatida ham eslatadi.

Bu voqeada Masjidul Aqsoning o‘rni qanday?

Qur’onda tungi safarning manzili atrofi barakali qilingan joy deb ta’riflanadi (Al-Isra 17:1). Bu manzilning Masjidul Aqso bilan bog‘lanishi Quddusni Makkadagi Masjidul Haromdan boshlangan safarning bir qismiga aylantiradi. Shu bois oyat musulmonlar uchun Masjidul Aqsoga chuqur diniy ahamiyat beradi.

Safar turli avlod payg‘ambarlarining qissalarini ham bog‘laydi. Me’roj rivoyatlarida avvalgi payg‘ambarlar bilan uchrashuv Muhammad ﷺning da’vati ularning da’vati bilan uzviy bog‘liq ekanini eslatadi. Demak, bu voqea uzoq manzilga yetib borishdangina iborat emas: unda muqaddas joylar, payg‘ambarlar hayoti va Allohga ibodat birlashadi.

Nega besh vaqt namoz bu qadar muhim?

Namoz — musulmonlar belgilangan vaqtlarda ado etadigan ibodat. Me’roj rivoyatlarida namozning buyurilishi markaziy o‘rin tutadi: kunlik ellik vaqt namoz besh vaqtga kamaytiriladi. Musulmonlar kuniga ellik emas, besh vaqt namoz o‘qiydi; hadisda esa uning savobi ellik vaqt namoznikidek ekani aytiladi (Sahih al-Bukhari 349).

Shu bog‘liqlik Me’roj qissasini kundalik hayotga yaqinlashtiradi. Musulmon kishi namoz orqali bu voqeani oddiy kunida ham yodga olishi mumkin. O‘z joyingizdagi jadval uchun bugungi namoz vaqtlarini ko‘ring. Namozdan oldin yo‘nalishni aniqlash uchun jonli qibla kompasidan foydalaning.

Isro va Me’roj qachon yuz bergan?

Ko‘plab jamoalar Isro va Me’rojni Islom taqvimining yettinchi oyi — Rajabning 27-kchasi bilan bog‘laydi. Qur’on va safar haqidagi asosiy rivoyatlar bu sanani qat’iy belgilamaydi. Olimlar turli sanalarni taklif qilgan; shu sabab 27 Rajabni aniq sana emas, keng tarqalgan an’ana deb ta’riflash to‘g‘riroq.

Hijriy 1448-yilda 27 Rajab 2027-yil yanvar oyi boshlariga to‘g‘ri kelishi kutiladi. Hijriy sana quyosh botishi bilan boshlanadi; taqvim sanalari joy va hilolni ko‘rish amaliyotiga qarab farqlanishi mumkin. Mahalliy sanani ishonchli jamoat manbasi yoki hijriy taqvim va sana o‘zgartirgich orqali tekshiring.

Musulmonlar 27 Rajabni alohida nishonlashi kerakmi?

Bu masalada musulmonlarning qarashlari turlicha. Ayrim jamoalarda suhbatlar o‘tkaziladi, voqea o‘qib eshittiriladi yoki bu sana namoz va tafakkurga undash uchun imkon sifatida ko‘riladi. Boshqa olimlar esa 27 Rajabni diniy bayram sifatida qat’iy belgilashdan yoki ishonchli dalilsiz o‘sha kechaga xos ibodat tayinlashdan ogohlantiradi.

Farq muhim: safardan yil davomida saboq olish boshqa, muayyan amalni shart deb bilish boshqa masala. Sunniy va ja’fariy shia jamoalarining amaliyoti ham farq qilishi mumkin. Masjidda yoki uyda qanday yo‘l tutishni hal qilayotgan bo‘lsangiz, ishonchli mahalliy olim yoki imomdan maslahat so‘rang.

Ko‘p beriladigan savollar

Isro va Me’roj bitta voqeami?

Ular bir safarning o‘zaro bog‘liq ikki qismini bildiradi. Isro — Makkadan Quddusga tungi safar; Me’roj — osmonlarga ko‘tarilish.

Tungi safar Qur’onda zikr qilinganmi?

Ha. Masjidul Haromdan Masjidul Aqsoga safar Al-Isra 17:1 da bayon qilingan. Avvalgi payg‘ambarlar bilan uchrashuv va besh vaqt namoz haqidagi ko‘plab tafsilotlar hadislarda keladi.

Qur’onda Isro va Me’roj sanasi aytilganmi?

Yo‘q. Qur’onda tungi safarning taqvim sanasi berilmagan. U 27 Rajab bilan keng bog‘lansa-da, aniq sana borasida turli fikrlar bor.

Nega ellik vaqt namoz besh vaqtga kamaytirilgan?

Hadisda Payg‘ambar qayta-qayta yengillik so‘ragani va oxirida besh vaqt namoz qolib, savobi ellik vaqt namoznikidek bo‘lgani bayon etiladi (Sahih al-Bukhari 349). Shu bois musulmonlar kuniga besh vaqt namoz o‘qiydi.

27 Rajab kechasiga xos majburiy namoz bormi?

Bu kechaga xos, hamma tomonidan qabul qilingan va qat’iy belgilangan namoz yo‘q. Sanani alohida eslash masalasida olimlarning qarashlari farq qiladi; muayyan amal haqida ishonchli mahalliy olim yoki imomdan maslahat oling.